Gadon Włodzimierz Dionizy (1775–1842), sędzia graniczny i marszałek pow. telszewskiego w ll. 1808–14, prezes rządu powstańczego w pow. telszewskim w r. 1831. Syn Antoniego, ciwuna użwenckiego, rotmistrza wojsk W. Ks. Lit., i Sybilli z Buttlerów. Ur. 9 X, kształcił się w szkole kroskiej, a następnie w Akademii Wileńskiej. Udział swój w powstaniu Kościuszkowskim opisał w pamiętniku p. t. Zbiór ważniejszych szczegółów o powstaniu ziemi żmudzkiej w r. 1794 (rkps Bibl. Raperswilskiej). W r. 1805 otrzymał z wyborów stanowisko sędziego Sądu Głównego gub. wileńskiej oraz członka Komisji Szpitalów w Wilnie; w r. 1808 obrano go marszałkiem pow. telszewskiego (powtórnie w r. 1812). W dobie kampanii 1812 pełnił obowiązki prefekta. Gorący zwolennik reformy stosunków włościańskich, pomieścił w »Tygodniku Wileńskim« (z 1818 t. VI) »szlachetnym uczuciem natchniony« wiersz o smutnym losie wieśniaka, »którego udziałem ciężka niewola poddaństwa«. Sprawie włościańskiej na Litwie poświęcił cenny artykuł O usiłowaniach i dążności szlachty polskiej do nadania swobody włościanom i do uposażenia tej klasy ludu wolnością osobistą i własnością ziemną, szczególniej w W. Ks. Litewskim i W. Ks. Żmudzkim, 1776–1831 w emigracyjnym czasopiśmie »Młoda Polska« (Paryż 1838 t I, 16–7, 213). W 1818 przyjęty został do loży masońskiej »Gorliwy Litwin« w Wilnie. W r. 1824 mianowany dozorcą honorowym szkół na Żmudzi, »pełnił ten obowiązek z pieczołowitością prawdziwie ojcowską, chociaż wkrótce zmienione systemy rządowe stawiły mu wszędzie przeszkodę, przyczynił się jednak do założenia albo lepszego stanu wielu szkółek parafialnych«. G. »w całej niemal Litwie miał dobre imię, a na Żmudzi każdy go znał i szanował«, toteż gdy nastąpił wybuch powstania listopadowego i 29 III 1831 ustanowiono rząd powstańczy w Telszach, G., »który w trzecim powstaniu dał dowody poświęcenia i patriotyzmu«, obrany został prezesem tegoż rządu i »przez cały ciąg był jednym z najczynniejszych urzędników cywilnych«; przyczynił się do założenia szkoły instrukcyjnej dla oficerów i podoficerów w Telszach oraz młynu prochowego i odlewni dział w Worniach. Po upadku powstania litewskiego przeszedł z wojskami do Prus i był internowany w Ascheken, skąd udał się do Francji i osiadł w Nancy, gdzie został dozorcą honorowym szkoły dla dzieci emigrantów. Na polecenie paryskiego T-wa Historyczno-literackiego, którego był członkiem, opracował i wydał »Statystykę Księstwa Żmudzkiego« (Paryż 1839).
W związku z podjętą na emigracji polemiką w sprawie żydowskiej (zob. Czyński Jan, Question des juifs polonais, envisagée comme question européenne. Paris 1833; Ostrowski Antoni, Pomysły o potrzebie reformy towarzyskiej w ogólności, a mianowicie co do Izraelitów w Polsce, Paryż 1834; nadto artykuły w czasopismach: »Północ« (1835), »Kronika Emigracji Polskiej« t. II; »Nowa Polska« t. III) G. wydał Zbiór ustaw i obrzędów wymagających najrychlejszej reformy Izraelitów osiadłych w prowincjach do Polski należących (Paryż 1835), będący rozszerzonym opracowaniem przez G-a jego projektu z r. 1830 reformy stosunków żydowskich na ziemiach polskich. Celem autora było wskazanie sposobów, jak »stopniowe przyswojenie, spolszczenie i zobywatelenie Żydów polskich przyśpieszyć i przygotować ich jak najrychlej do stania się usposobionymi do następnego świetnego przeznaczenia«. Zdaniem G-a »nieinaczej podobno, jak tylko przez zbliżenie się do innych ludów, przez usposobienie się i stowarzyszenie lud izraelski w polskich prowincjach zamieszkały, a odróżniający się zupełnie od dawniejszych tej ziemi mieszkańców, nieinaczej, jak tylko przez oczyszczenie z błędów i zboczeń ich ustaw, przez pojednanie się z obywatelami jak najwierniejsze, przez zamiłowanie wspólnej sprawy ludom wszystkim, nieinaczej jak tylko przez wzajemne pomiędzy nami wykorzenienie uprzedzeń, przesądów i nienawiści staniemy się wszyscy godnymi uczestnikami praw ludom od Boga nadanych«.
W pięknym testamencie spisanym 5 XI 1841 G. obligował egzekutorów, »ażeby ciało moje było pochowane bez pompy i parady… chcę jednak, ażeby pierś moja ozdobiona była wstążką krzyża polskiego, która jest nagrodą 47 lat spędzonych na usługach ojczyzny. Pragnę niemniej, ażeby garść ziemi rodzinnej wziętej że Żmudzi, z brzegu Morza Bałtyckiego, towarzyszyła mi w grobie…«. G. zmarł 9 VIII 1842 w Nancy; na cmentarzu tamtejszym towarzysze wygnania postawili grobowiec, dziś już nie istniejący, z napisem: »Gdy Bóg w grobie uśpioną Ojczyznę obudzi, Ziomku! zbierz prochy moje i pogrzeb na Żmudzi«. G. żonaty był z Teklą Szukścianką.
Gadon Lubomir, Nieco o naszej rodzinie, Kr. 1905 (druk. jako manuskrypt); Straszewicz J., Les Polonais et Polonaises de la Révolution du 29 novembre 1830, Paris 1832; »Dziennik Narodowy«, (Paryż 1842), nr 72–3, 97; Jacewicz Onufry, Pamiętnik naczelnika siły zbrojnej powstania pow. telszewskiego w »Zbiorze pamiętników o powstaniu Litwy w r. 1831« Feliksa Wrotnowskiego, Paryż 1835; Mościcki, Pod znakiem Orła i Pogoni, Lw. 1923, s. 218, 221. »Kurier Litewski« 1812 nr 63, 1830 nr 85; Załęski, O Masonii w Polsce, Kr. 1908, s. 225. G. miał pozostawić obszerny pamiętnik o powstaniu 1831 na Żmudzi. W Bibl. Raperswilskiej oprócz licznej korespondencji znajdował się rkps G-a pt. Zbiór podań o znajdowaniu się soli oraz niektórych kruszców i farb na Żmudzi tudzież w Kurlandii.
Henryk Mościcki